“ขีดจำกัดเดียวของคุณคือใจ” เป็นประโยคที่ให้กำลังใจได้ แต่ชีวิตจริงไม่ได้ง่ายขนาดนั้น
ช่วงนี้ดิฉันอ่านเจอประโยคหนึ่งว่า “Your only limit is your mind — ขีดจำกัดเดียวของคุณคือใจ” เป็นประโยคที่อ่านแล้วรู้สึกดี และดิฉันเข้าใจว่ามันต้องการบอกเราว่า อย่าเพิ่งสร้างข้อจำกัดให้ตัวเองก่อนที่จะได้ลอง แต่ถ้าจะเอามาใช้กับชีวิตจริงทั้งหมด ดิฉันกลับไม่ค่อยเห็นด้วยนัก เพราะชีวิตของคนเราไม่ได้มี “ใจ” เป็นตัวแปรเพียงอย่างเดียว
บางครั้งใจเราไม่ได้จำกัดอะไรเลยด้วยซ้ำ เราสู้เต็มที่ อดทน ทำทุกอย่างที่คิดว่าควรทำแล้ว บางคนสู้เพราะมีความฝัน บางคนสู้เพราะอยากมีชีวิตที่ดีขึ้น และอีกหลายคนสู้เพราะข้างหลังมีครอบครัวหรือคนที่เขารักรออยู่ แต่ถึงจะมีเหตุผลมากพอ มีวินัยมากพอ และพยายามมากพอ ผลลัพธ์ก็ไม่ได้เดินทางมาถึงพร้อมกับความพยายามของเราเสมอไป
ชีวิตยังมีเรื่องของโอกาส เวลา เงิน สุขภาพ เศรษฐกิจ การตัดสินใจของคนอื่น ระบบที่เราอยู่ รวมถึงจังหวะบางอย่างที่ต่อให้เก่งและตั้งใจแค่ไหนก็ไม่ได้ควบคุมทั้งหมด ปัญหาของประโยคที่บอกว่า “ทุกอย่างอยู่ที่ใจ” จึงไม่ใช่เพราะมันผิดเสียทีเดียว แต่เพราะถ้าเราเชื่อมันมากเกินไป วันหนึ่งเมื่อทำเต็มที่แล้วยังไม่สำเร็จ เราอาจสรุปกลับมาที่ตัวเองว่า คงเป็นเพราะใจเราไม่แข็งแรงพอ ทั้งที่ความจริงอาจไม่ใช่แบบนั้นเลย
ตรงนี้ทำให้ดิฉันนึกถึง Soft Skill เรื่อง Resilience ซึ่งมักถูกแปลอย่างง่ายว่าเป็นความสามารถในการฟื้นตัวหรือการลุกขึ้นใหม่ แต่สำหรับคนทำงาน ดิฉันคิดว่า Resilience มีรายละเอียดมากกว่าการบอกตัวเองว่า “สู้ต่อ” เพราะคนที่มี Resilience ไม่จำเป็นต้องเป็นคนที่ไม่เคยท้อ ตรงกันข้าม เขาอาจท้อเป็น เหนื่อยเป็น และยอมรับด้วยว่าบางวันตัวเองไม่ไหว เพียงแต่ไม่ปล่อยให้ความรู้สึกในวันนั้นกลายเป็นคำตัดสินว่าเขาจะไปต่อไม่ได้อีกแล้ว
บางครั้งคนที่ท้อมากที่สุดอาจเป็นคนที่สู้มานานที่สุดก็ได้ ความท้อจึงไม่ได้บอกเสมอไปว่าเราขาดความพยายาม แต่มันอาจกำลังให้ข้อมูลบางอย่างกับเรา และแทนที่จะรีบกลบมันด้วยคำว่า “ต้องสู้สิ” ดิฉันคิดว่าเราน่าจะใช้มันเป็นจังหวะกลับมาประเมินตัวเองมากกว่า
เวลาที่ดิฉันรู้สึกว่า “ทำไมพยายามขนาดนี้แล้วมันยังไม่สำเร็จเสียที” มีสามเรื่องที่คิดว่าควรแยกให้ออกก่อนจะตัดสินใจว่าจะทำอย่างไรต่อ
เรื่องแรก เรากำลังขาดพลัง หรือขาดวิธี สองอย่างนี้ให้ความรู้สึกคล้ายกันมาก แต่ต้องการวิธีแก้คนละแบบ ถ้าเราเพียงเหนื่อยจากการทำงานหนัก การพักอาจทำให้กลับมาทำต่อได้ แต่ถ้าปัญหาอยู่ที่วิธี ต่อให้พักแล้วกลับมาพยายามด้วยวิธีเดิม ผลลัพธ์ก็อาจเหมือนเดิมอยู่ดี บางครั้งสิ่งที่ต้องการจึงไม่ใช่กำลังใจเพิ่ม แต่อาจเป็นข้อมูลใหม่ ทักษะใหม่ ความช่วยเหลือจากคนอื่น หรือความกล้าที่จะยอมรับว่าวิธีที่เราเชื่อมาตลอดอาจไม่เวิร์กแล้ว
เรื่องที่สอง ผลลัพธ์ที่เรากำลังรอ อยู่ในอำนาจของเรามากแค่ไหน นี่เป็นเรื่องที่คนตั้งใจมักพลาด เพราะเมื่อเราเชื่อในความพยายามมาก เราก็เผลอเชื่อว่าถ้าพยายามมากพอ เราน่าจะควบคุมผลลัพธ์ได้ด้วย แต่ความจริงเราอาจควบคุมได้เพียงคุณภาพของงาน การเตรียมตัว หรือจำนวนครั้งที่ลอง ส่วนคนอื่นจะเลือกเราหรือไม่ ตลาดจะตอบรับหรือเปล่า โอกาสจะมาถึงเมื่อไร หรือสถานการณ์จะเปลี่ยนไปทางไหน ไม่ได้อยู่ในมือเราทั้งหมด การรู้ว่าอะไรควบคุมได้จึงช่วยให้เราเอาพลังกลับมาใช้กับสิ่งที่มีโอกาสเปลี่ยนผลลัพธ์จริง ๆ
เรื่องสุดท้าย เราต้องการไปต่อ หรือเพียงไม่กล้ายอมรับว่าควรเปลี่ยนทาง เรื่องนี้ยากที่สุด เพราะคนที่มีความพยายามสูงมักถูกสอนว่า การหยุดหรือเปลี่ยนแผนคือการยอมแพ้ ทั้งที่บางครั้งการเปลี่ยนวิธี เปลี่ยนเวลา เปลี่ยนเป้าหมายย่อย หรือแม้แต่ยอมวางบางอย่างลง อาจเป็นการตัดสินใจที่มีเหตุผลกว่าการเดินชนกำแพงเดิมเพียงเพื่อพิสูจน์ว่าเราเป็นคนไม่ยอมแพ้
เพราะฉะนั้น Resilience สำหรับดิฉันจึงไม่ได้มีแค่คำว่า “อดทน” แต่มีทั้งการประเมินตัวเอง การปรับตัว การจัดการพลัง และการแยกสิ่งที่ควบคุมได้ออกจากสิ่งที่ควบคุมไม่ได้ คนที่มี Resilience ดีอาจไม่ได้สู้ทุกเรื่องจนถึงที่สุด แต่เขารู้ว่าเรื่องไหนควรสู้ต่อ เรื่องไหนควรเปลี่ยนวิธี และเรื่องไหนถึงเวลาที่ต้องเอาพลังกลับมาใช้กับสิ่งอื่น
แน่นอนว่าทั้งหมดนี้ไม่ได้หมายความว่า ทุกครั้งที่เหนื่อยเราควรหยุด หรือทุกครั้งที่ไม่สำเร็จเราควรเปลี่ยนทาง เพราะการเติบโตย่อมมีช่วงที่ต้องฝืนตัวเอง มีวันที่ต้องทำทั้งที่ไม่อยากทำ และมีบางเป้าหมายที่ต้องใช้เวลานานกว่าที่คิด ความยากของ Self-management จึงอยู่ตรงนี้เอง คือ เราต้องซื่อสัตย์กับตัวเองพอที่จะแยกให้ออกว่า ตอนนี้เรากำลังเหนื่อยเพราะกำลังเติบโต หรือกำลังหมดแรงเพราะใช้วิธีที่ไม่พาเราไปไหน
ดิฉันยังเชื่อในความพยายาม และเชื่อว่าใจที่ไม่ยอมแพ้พาเราไปได้ไกลมาก เพียงแต่ไม่อยากให้เราใช้ความเชื่อนั้นย้อนกลับมาทำร้ายตัวเองในวันที่ผลลัพธ์ยังไม่มา
บางวันดิฉันก็ท้อ ไม่ใช่เพราะไม่อยากสู้ต่อ แต่เพราะสู้เต็มที่แล้ว มันยังไม่สำเร็จเสียที และเมื่อเป็นแบบนั้น ดิฉันคิดว่าเราไม่จำเป็นต้องรีบบังคับตัวเองให้ “คิดบวก” ก็ได้ สิ่งที่มีประโยชน์กว่าอาจเป็นการหยุดดูให้ชัดว่า เราต้องพัก ต้องปรับ หรือต้องไปต่อ
เพราะบางที Resilience ที่แท้จริงไม่ได้อยู่ที่ว่า เราทนได้นานแค่ไหน
แต่อยู่ที่ว่า เมื่อชีวิตไม่เป็นอย่างที่หวัง เรายังจัดการตัวเองได้ดีแค่ไหน โดยไม่ทิ้งเป้าหมาย และไม่ทิ้งตัวเองไปพร้อมกัน
อ.ยิ่งพร อินทร์ศรีชื่น
ทนายความและวิทยากรด้านกฎหมายแรงงานและการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์