คำถามหนึ่งที่ดิฉันคิดว่าจะได้ยินบ่อยขึ้นหลังวันที่ 1 ตุลาคม 2569 คือ เมื่อกฎหมายกำหนดให้นายจ้างและลูกจ้างส่งเงินเข้ากองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างทุกเดือน และเมื่อลูกจ้างออกจากงานก็มีสิทธิได้รับเงินจากกองทุนอยู่แล้ว ถ้าอย่างนั้นเวลานายจ้างเลิกจ้าง เอาเงินกองทุนมาแทนเงินค่าชดเชยได้หรือไม่?
คำตอบคือ ไม่ได้ค่ะ เพราะเป็นเงินคนละก้อน และที่สำคัญคือกฎหมายสร้างเงินสองก้อนนี้ขึ้นมาด้วยวัตถุประสงค์คนละเรื่องกัน
เงินค่าชดเชย ตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน เป็นเงินที่กฎหมายกำหนดให้นายจ้างจ่ายแก่ลูกจ้างเมื่อมีการเลิกจ้างและเข้าเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด จำนวนเงินจึงสัมพันธ์กับอายุงานและอัตราค่าจ้างของลูกจ้าง หลักคิดของเงินก้อนนี้อยู่ที่ผลจากการที่นายจ้างเป็นฝ่ายทำให้ความสัมพันธ์ในการจ้างสิ้นสุดลง กฎหมายจึงกำหนดความรับผิดของนายจ้างไว้เพื่อคุ้มครองลูกจ้างจากผลกระทบของการสูญเสียงาน เว้นแต่จะเป็นกรณีที่กฎหมายกำหนดข้อยกเว้น เช่น การเลิกจ้างตามมาตรา 119
แต่ เงินกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างตามระบบเงินสะสมและเงินสมทบ มีโครงสร้างต่างออกไป เงินก้อนนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะวันที่มีการเลิกจ้าง แต่ค่อย ๆ เกิดขึ้นตั้งแต่ระหว่างที่ความสัมพันธ์ในการจ้างยังดำเนินอยู่ โดยลูกจ้างส่งเงินสะสมและนายจ้างส่งเงินสมทบเข้ากองทุนตามอัตราที่กฎหมายกำหนด เมื่อความเป็นลูกจ้างสิ้นสุดลง เงินสะสม เงินสมทบ และผลประโยชน์ของเงินดังกล่าวจึงถูกนำมาใช้เป็นหลักประกันทางการเงินให้แก่ลูกจ้างในช่วงเปลี่ยนผ่านหลังออกจากงาน
พูดง่าย ๆ คือ เงินค่าชดเชยมองไปที่ “เหตุและผลของการเลิกจ้าง” ส่วนเงินกองทุนมองไปที่ “หลักประกันเมื่อความเป็นลูกจ้างสิ้นสุดลง”
เพราะฉะนั้น ลูกจ้างคนหนึ่งจึงอาจมีสิทธิได้รับเงินสองก้อนพร้อมกันได้ ตัวอย่างเช่น ลูกจ้างทำงานมานานและถูกนายจ้างเลิกจ้างโดยไม่ได้กระทำความผิดตามมาตรา 119 หากเข้าเงื่อนไขตามกฎหมาย นายจ้างก็ยังมีหน้าที่จ่ายค่าชดเชยตามอายุงาน ขณะเดียวกัน หากลูกจ้างเป็นสมาชิกกองทุนและมีเงินสะสมกับเงินสมทบอยู่ในกองทุน ลูกจ้างก็มีสิทธิได้รับเงินในส่วนของกองทุนตามหลักเกณฑ์ของกฎหมายเช่นกัน
การที่ลูกจ้างได้เงินจากกองทุนจึง ไม่ได้ทำให้หนี้ค่าชดเชยของนายจ้างหายไป และนายจ้างก็ไม่ควรคิดว่า “บริษัทส่งเงินสมทบให้ทุกเดือนอยู่แล้ว เวลาจะเลิกจ้างก็เอายอดนั้นมาหักจากค่าชดเชยเสียเลย” เพราะนั่นคือการนำเงินที่เกิดจากคนละฐานสิทธิและมีวัตถุประสงค์คนละอย่างมาหักล้างกัน
ในทางกลับกัน หลักนี้ยิ่งเห็นชัดเมื่อเรานำกรณีมาตรา 119 มาทดลองคิด หากลูกจ้างกระทำความผิดร้ายแรงจนกฎหมายให้นายจ้างเลิกจ้างโดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย ลูกจ้างอาจไม่มีสิทธิใน เงินค่าชดเชย แต่ไม่ได้หมายความว่าสิทธิใน เงินกองทุน ที่เกิดขึ้นตามระบบเงินสะสมและเงินสมทบจะหายไปพร้อมกัน นั่นเพราะกฎหมายไม่ได้สร้างเงินสองก้อนนี้มาให้เดินตามกันตั้งแต่แรก
เรื่องนี้จึงเป็นสิ่งที่ HR ควรระวังมากหลังระบบใหม่เริ่มใช้จริง เพราะในวันที่พนักงานออกจากงาน การคำนวณสิทธิไม่ควรเริ่มจากคำถามว่า “พนักงานได้เงินกองทุนแล้ว บริษัทเหลือต้องจ่ายอะไรอีก?” แต่ควรแยกตรวจทีละสิทธิว่า ค่าจ้างค้างจ่ายมีหรือไม่ สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้ามีหรือไม่ ค่าชดเชยเกิดขึ้นหรือไม่ สิทธิวันลาพักร้อนคงเหลือเป็นอย่างไร และลูกจ้างมีสิทธิจากกองทุนเท่าใด
เพราะบางครั้งตัวเลขสองก้อนอาจปรากฏขึ้นในวันออกจากงานพร้อมกัน จนทำให้เรารู้สึกว่ามันคือเงินเรื่องเดียวกัน
แต่กฎหมายไม่ได้ถามว่า “ลูกจ้างได้เงินไปแล้วกี่ก้อน”
กฎหมายถามว่า “เงินแต่ละก้อน เขามีสิทธิได้เพราะอะไร”
แยกคำถามนี้ออกจากกันได้เมื่อไร เรื่องกองทุนกับเงินค่าชดเชยก็แทบจะไม่ปนกันอีกเลยค่ะ
ทนายฝ้าย – ยิ่งพร อินทร์ศรีชื่น
ทนายความและที่ปรึกษาด้านกฎหมายแรงงาน
คลินิกกฎหมายแรงงาน