ดิฉันเคยทำงานในองค์กรแห่งหนึ่ง ตอนนั้นมี CEO เป็นผู้บริหารสูงสุด และมีผู้บริหารระดับสูงอีกคนหนึ่งทำงานอยู่รองลงมา
ถ้าดูจาก Organization Chart ก็คงไม่มีอะไรน่าสนใจ ใครอยู่ตำแหน่งไหน ใครมีอำนาจตัดสินใจระดับใด ทุกอย่างเขียนเอาไว้ค่อนข้างชัดเจน แต่สิ่งที่ดิฉันสังเกตเห็นจากการทำงานจริงกลับน่าสนใจกว่านั้นมาก
เวลามีเรื่องสำคัญเกิดขึ้น คนในองค์กรมักอยากฟังว่าผู้บริหารคนนี้คิดอย่างไร เวลามีปัญหา หลายคนกล้าเดินเข้าไปปรึกษา และเมื่อสถานการณ์เริ่มยุ่ง เขามักเป็นคนหนึ่งที่ช่วยประคองทั้งงานและคนให้เดินต่อไปได้
ที่น่าสนใจกว่านั้นคือ แม้แต่ CEO เอง เวลาจะตัดสินใจหรือจัดการเรื่องบางอย่าง ยังต้องรับฟังความคิดเห็นและค่อนข้างเกรงใจผู้บริหารคนนี้อยู่ไม่น้อย
ประสบการณ์ครั้งนั้นทำให้ดิฉันเริ่มเข้าใจว่า ลำดับชั้นของตำแหน่งบอกได้ว่าใครมีอำนาจมากกว่า แต่ไม่ได้บอกว่าใครมีภาวะผู้นำมากกว่า
เพราะตำแหน่งกับภาวะผู้นำเป็นคนละเรื่องกัน
ตำแหน่งให้อำนาจในการสั่งการ ให้อำนาจอนุมัติ ให้อำนาจประเมิน และทำให้คนในองค์กรมีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามคำสั่งของเราในเรื่องงาน แต่ภาวะผู้นำทำงานในอีกแบบหนึ่ง มันทำให้คน “เลือก” ที่จะฟัง เชื่อถือ และพร้อมเดินไปกับเรา แม้ในบางสถานการณ์เราจะไม่ได้มีอำนาจไปบังคับเขาเลยก็ตาม
ความแตกต่างนี้มักเห็นชัดที่สุดในวันที่องค์กรมีปัญหา
ในวันที่ทุกอย่างเป็นปกติ เราอาจแยกไม่ออกว่าใครมีภาวะผู้นำมากน้อยเพียงใด เพราะทุกคนต่างทำงานไปตามโครงสร้าง แต่ในวันที่เกิดความไม่แน่นอน คนเริ่มกังวล หรือไม่มีใครรู้ชัดว่าควรเดินต่ออย่างไร เรามักจะเห็นบางคนกลายเป็น “จุดที่คนหันไปมอง” โดยธรรมชาติ
เขาอาจไม่ได้เป็นคนที่มีตำแหน่งสูงที่สุด แต่เวลาพูดแล้วคนเชื่อ เพราะที่ผ่านมาเขาทำให้เห็นว่าเป็นคนรับผิดชอบ เวลามีปัญหาไม่หายไปไหน เวลาคนอื่นพลาดไม่ได้รีบหาคนมารับผิดแทนตัวเอง และเวลาต้องตัดสินใจเรื่องยาก ก็พร้อมรับผลของการตัดสินใจนั้น
สิ่งเหล่านี้ไม่มีเขียนอยู่ใน Job Description แต่คนรอบตัวจำได้เสมอ
แน่นอนว่า การมีคนเชื่อถือหรือเกรงใจมาก ไม่ได้หมายความว่าคนนั้นจะเป็นผู้นำที่ดีเสมอไป เพราะอิทธิพลที่มีต่อคนอื่นสามารถถูกใช้ได้ทั้งในทางสร้างสรรค์และในทางที่ทำให้องค์กรมีปัญหา ภาวะผู้นำจึงไม่ใช่เพียงการมีคนตาม แต่รวมถึงว่าเรากำลังพาคนเหล่านั้นไปทางไหนด้วย
ประสบการณ์ครั้งนั้นทำให้ดิฉันกลับมาคิดเรื่องหนึ่งอยู่เสมอว่า เราอาจให้ความสำคัญกับตำแหน่งมากจนเผลอเชื่อว่า เมื่อองค์กรแต่งตั้งใครเป็นหัวหน้า คนนั้นก็จะกลายเป็นผู้นำโดยอัตโนมัติ
แต่ความจริงไม่จำเป็นต้องเป็นเช่นนั้น
องค์กรสามารถแต่งตั้งตำแหน่งให้เราได้ภายในวันเดียว แต่อำนาจตามตำแหน่งไม่ได้มาพร้อมกับความน่าเชื่อถือ ความไว้วางใจ หรือการยอมรับจากคนรอบตัว สิ่งเหล่านี้ไม่มีคำสั่งแต่งตั้งฉบับไหนมอบให้ได้ ต้องค่อย ๆ สะสมจากวิธีที่เราทำงาน วิธีที่เราปฏิบัติต่อคน และโดยเฉพาะวิธีที่เราแสดงตัวในวันที่มีปัญหา
เรื่องนี้ทำให้ดิฉันได้เห็นอะไรบางอย่างที่ Organization Chart ไม่เคยบอกเรา
มันบอกได้ว่า ใครอยู่เหนือใคร
แต่บอกไม่ได้เลยว่า
เวลาคนในองค์กรไม่มั่นใจ…เขาจะหันไปมองใคร
เพราะตำแหน่งอาจทำให้ทุกคนรู้ว่าใครคือหัวหน้า
แต่ภาวะผู้นำต่างหากที่ทำให้คนรู้ว่า เขาอยากเดินตามใคร
ยิ่งพร อินทร์ศรีชื่น
ทนายความ | วิทยากรด้านการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และภาวะผู้นำ