หลายคนเข้าใจว่า หากผู้รับเหมาที่จ้างแรงงานไม่จ่ายค่าจ้าง ลูกจ้างสามารถไปเรียกร้องจากเจ้าของโครงการหรือผู้ว่าจ้างได้ทันที แต่ความจริงแล้ว พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 12 ไม่ได้กำหนดให้ผู้ว่าจ้างต้องร่วมรับผิด ผู้ที่กฎหมายกำหนดให้ต้องร่วมรับผิดคือ ผู้รับเหมาชั้นต้น และ ผู้รับเหมาช่วง เท่านั้น
ยกตัวอย่าง บริษัท A ว่าจ้างบริษัท B ให้ก่อสร้างอาคาร ต่อมาบริษัท B นำงานบางส่วนไปจ้างบริษัท C และบริษัท C เป็นผู้จ้างลูกจ้างเข้ามาทำงาน หากบริษัท C ไม่จ่ายค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา หรือค่าชดเชย ลูกจ้างย่อมมีสิทธิเรียกร้องจากบริษัท C ซึ่งเป็นนายจ้างโดยตรง และยังสามารถเรียกร้องจากบริษัท B ซึ่งเป็นผู้รับเหมาชั้นต้นได้ตามมาตรา 12 เพราะกฎหมายกำหนดให้ผู้รับเหมาชั้นต้นร่วมรับผิดกับผู้รับเหมาช่วงซึ่งเป็นนายจ้าง
อย่างไรก็ตาม บริษัท A ซึ่งเป็นผู้ว่าจ้างหรือเจ้าของโครงการ ไม่ต้องร่วมรับผิดตามมาตรา 12 เนื่องจากกฎหมายไม่ได้บัญญัติให้ผู้ว่าจ้างเป็นผู้ร่วมรับผิด เพียงเพราะเป็นผู้ว่าจ้างงานก่อสร้าง
ที่สำคัญ ผู้รับเหมาชั้นต้นไม่ได้มีสถานะเป็นนายจ้างของลูกจ้าง เพียงแต่กฎหมายกำหนดให้มีฐานะเป็น “ผู้ร่วมรับผิด” เพื่อคุ้มครองลูกจ้างไม่ให้เสียสิทธิ หากผู้รับเหมาช่วงไม่สามารถชำระค่าจ้างหรือเงินตามกฎหมายแรงงานได้ และความรับผิดดังกล่าวก็มีขอบเขตเฉพาะเงินที่มาตรา 12 กำหนด ได้แก่ ค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา ค่าทำงานในวันหยุด ค่าล่วงเวลาในวันหยุด ค่าชดเชย ค่าชดเชยพิเศษ เงินสะสม เงินสมทบ และเงินเพิ่ม ไม่ใช่หนี้ทุกประเภทของผู้รับเหมาช่วง
นอกจากนี้ มาตรา 12 ยังให้สิทธิแก่ผู้รับเหมาชั้นต้นที่ได้ชำระเงินแทนผู้รับเหมาช่วง สามารถไล่เบี้ยเรียกเงินคืนจากผู้รับเหมาช่วงซึ่งเป็นนายจ้างได้ ซึ่งสอดคล้องกับหลักกฎหมายทั่วไปเรื่องการรับผิดแทนผู้อื่น เช่น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 425 และมาตรา 426 ที่กำหนดให้นายจ้างร่วมรับผิดในละเมิดของลูกจ้าง และเมื่อชดใช้ค่าสินไหมทดแทนแล้ว ย่อมมีสิทธิไล่เบี้ยจากลูกจ้างผู้กระทำละเมิดได้
แนวคำพิพากษาศาลฎีกาก็ยืนยันหลักการดังกล่าว เช่น คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4159/2560 ซึ่งวินิจฉัยว่าผู้รับเหมาชั้นต้นที่จ่ายค่าจ้างแทนผู้รับเหมาช่วงมีสิทธิไล่เบี้ยได้ และ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 15186-15192/2557 ที่วางหลักว่า แม้สัญญาจ้างจะมีข้อบกพร่อง แต่เมื่อลูกจ้างได้ทำงานจริง ผู้รับเหมาชั้นต้นก็ยังต้องร่วมรับผิดตามมาตรา 12
ดังนั้น หากเจอกรณีผู้รับเหมาไม่จ่ายค่าจ้าง อย่าเพิ่งสรุปว่าฟ้องเจ้าของโครงการได้ เพราะกฎหมายไม่ได้ให้ผู้ว่าจ้างร่วมรับผิดเสมอไป แต่ต้องพิจารณาความสัมพันธ์ของคู่สัญญาและลำดับการรับเหมาว่าใครเป็น ผู้รับเหมาชั้นต้น และใครเป็น ผู้รับเหมาช่วง ตามมาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541