อย่าเพิ่งถามว่า “อายุเท่านี้เกษียณได้หรือยัง”
ต้องถามก่อนว่า บริษัทกำหนดอายุเกษียณไว้หรือไม่ เพราะคำตอบอาจต่างกันคนละเรื่องเลยค่ะ
มีพี่ท่านหนึ่งถามว่า
“ผมเข้าทำงานตอนอายุ 59 ปี ทำงานต่อเนื่องมา 4 ปี ตอนนี้อายุ 62 ปี จะยื่นเกษียณได้ไหมครับ”
คำตอบคือ มีโอกาสยื่นขอเกษียณได้ แต่ต้องตรวจสอบข้อบังคับ สัญญาจ้าง หรือข้อตกลงของบริษัทก่อนว่า กำหนดเรื่องการเกษียณอายุไว้อย่างไร
กฎหมายกำหนดไว้อย่างไร?
พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118/1 แบ่งกรณีเกษียณอายุไว้เป็นสองลักษณะสำคัญ
กรณีแรก บริษัทกำหนดอายุเกษียณไว้แล้ว
ถ้าข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน สัญญาจ้าง หรือข้อตกลงกำหนดว่า ลูกจ้างต้องเกษียณเมื่ออายุ 55 ปี 60 ปี หรืออายุอื่น การเกษียณย่อมเป็นไปตามกำหนดนั้น และกฎหมายให้ถือว่าการเกษียณอายุเป็นการเลิกจ้าง ลูกจ้างจึงมีสิทธิได้รับค่าชดเชยตามอายุงาน เว้นแต่ข้อเท็จจริงจะปรากฏว่าเมื่อครบอายุเกษียณแล้ว นายจ้างกับลูกจ้างตกลงให้ทำงานต่อเนื่อง โดยยังมิได้ทำให้สัญญาจ้างสิ้นสุดลง
ศาลฎีกาที่ 3114/2567 วินิจฉัยว่า แม้ลูกจ้างจะครบอายุเกษียณตามข้อบังคับแล้ว แต่เมื่อนายจ้างยังให้ทำงานต่อเนื่องและยังมิได้จ่ายค่าชดเชย ก็ยังไม่ถือว่าเกิดการเลิกจ้างในวันครบเกษียณ อายุงานจึงนับต่อเนื่องไปจนถึงวันที่เลิกจ้างจริง
ดังนั้น อายุครบเกษียณไม่ได้แปลว่าสัญญาจ้างสิ้นสุดลงเองทุกกรณี ต้องดูด้วยว่า นายจ้างให้หยุดทำงานและหยุดจ่ายค่าจ้างจริงหรือยัง หรือทั้งสองฝ่ายตกลงให้ทำงานต่อไป
กรณีที่สอง บริษัทไม่ได้กำหนดอายุเกษียณ หรือกำหนดไว้เกิน 60 ปี
เมื่อลูกจ้างมีอายุครบ 60 ปีบริบูรณ์ขึ้นไป ลูกจ้างมีสิทธิแสดงเจตนาขอเกษียณอายุต่อนายจ้างได้ โดยการเกษียณจะมีผลเมื่อครบ 30 วันนับแต่วันที่แสดงเจตนา และนายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 118
กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานยังเผยแพร่ข้อหารือโดยตรงว่า แม้ลูกจ้างจะเริ่มเข้าทำงานภายหลังอายุ 60 ปีแล้ว ก็อาจใช้สิทธิตามมาตรา 118/1 ได้ หากเข้าเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด จึงไม่ใช่หลักว่า “คนที่เข้าทำงานตอนแก่แล้วหมดสิทธิเกษียณ”
แล้วกรณีนี้จะได้รับเงินเท่าใด?
หากตรวจสอบแล้วพบว่า บริษัทไม่ได้กำหนดเกษียณอายุไว้ หรือกำหนดไว้เกิน 60 ปี พี่ซึ่งมีอายุ 62 ปีสามารถทำหนังสือแสดงเจตนาขอเกษียณได้ และเมื่อครบ 30 วัน การเกษียณจึงมีผล
ถ้าทำงานติดต่อกันมาแล้ว ครบ 3 ปี แต่ยังไม่ครบ 6 ปี จะมีสิทธิได้รับค่าชดเชยไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 180 วัน ตามมาตรา 118 วรรคหนึ่ง (3)
อย่างไรก็ตาม ต้องตรวจสอบวันเริ่มงานและวันสิ้นสุดการจ้างให้แน่นอน เพราะข้อความว่าเริ่มทำงานตอนอายุ 59 ปี ปัจจุบันอายุ 62 ปี อาจยังไม่ครบ 4 ปีเต็มก็ได้ แต่ไม่ว่าจะทำงานประมาณ 3 ปีหรือครบ 4 ปี หากครบ 3 ปีแล้วและยังไม่ถึง 6 ปี ก็อยู่ในอัตราค่าชดเชย 180 วันเช่นเดียวกัน
อย่าเขียนว่า “ลาออก”
หากต้องการใช้สิทธิเกษียณตามมาตรา 118/1 ควรทำหนังสือให้ชัดว่า
“ขอแสดงเจตนาเกษียณอายุตามมาตรา 118/1 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541”
ไม่ควรใช้ถ้อยคำคลุมเครือว่า “ขอลาออก” เพราะการลาออกโดยทั่วไปเป็นการเลิกสัญญาจ้างโดยความสมัครใจของลูกจ้าง และอาจทำให้เกิดข้อพิพาทภายหลังว่าเป็นการเกษียณซึ่งมีสิทธิได้รับค่าชดเชย หรือเป็นเพียงการลาออกซึ่งไม่มีสิทธิได้รับค่าชดเชย
สรุปปปปปป
พี่อายุ 62 ปีและทำงานต่อเนื่องมาแล้วประมาณ 4 ปี อาจยื่นขอเกษียณและมีสิทธิได้รับค่าชดเชย 180 วันได้ หากบริษัทมิได้กำหนดอายุเกษียณไว้ หรือกำหนดไว้เกินกว่า 60 ปี โดยต้องแจ้งเจตนาให้ชัดและรอให้ครบ 30 วัน
แต่ถ้าบริษัทมีข้อบังคับกำหนดอายุเกษียณไว้แล้ว ต้องนำข้อบังคับ สัญญาจ้าง และเหตุการณ์ภายหลังครบอายุเกษียณมาตรวจสอบประกอบกัน ไม่อาจตอบจากอายุของลูกจ้างเพียงอย่างเดียวได้
การเกษียณอายุคือการสิ้นสุดความสัมพันธ์ในการจ้างงานตามกติกา ไม่ใช่การทอดทิ้งคนแก่
ความแก่ไม่มีใครบังคับได้ และนายจ้างก็ไม่มีหน้าที่ต้องรับผิดชอบชีวิตของลูกจ้างไปจนตาย เมื่อถึงวันที่ความสัมพันธ์ในการจ้างงานต้องสิ้นสุด นายจ้างมีหน้าที่จ่ายเงินตามกฎหมายให้ครบ ค่าชดเชยเท่าไรก็จ่ายเท่านั้น สิทธิอื่นใดมีตามสัญญาหรือข้อบังคับก็ต้องจ่ายให้ครบ
แต่การจ่ายค่าชดเชย ไม่ได้แปลว่านายจ้างต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายทุกอย่างในชีวิตของเราไปตลอดกาล
ก่อนจะถามว่า
“แก่แล้ว นายจ้างให้หยุดทำงานได้อย่างไร?”
จึงควรถามให้ครบอีกคำหนึ่งว่า
นายจ้างฝ่าฝืนกฎหมาย หรือเราเพียงยังไม่พร้อมยอมรับว่า วันหนึ่งความสัมพันธ์ในการจ้างงานก็ต้องสิ้นสุดลง?
ทั้งนี้ ต้องตรวจสอบข้อบังคับเกี่ยวกับการทำงาน สัญญาจ้าง ข้อตกลงเรื่องเกษียณอายุ และวันเริ่มงานจริงเป็นรายกรณี
โดยทนายฝ้าย
คลินิกกฎหมายแรงงาน
ปรึกษามีค่าใช้จ่าย