ช่วงนี้มีนายจ้างหลายรายส่งคำสั่งของพนักงานตรวจแรงงานมาให้ดู พร้อมคำถามที่คล้ายกันว่า “สิทธิเรียกร้องของลูกจ้างขาดอายุความไปแล้วไม่ใช่หรือ แล้วทำไมพนักงานตรวจแรงงานยังสั่งให้จ่าย?”
ฟังเผิน ๆ ก็อดสงสัยไม่ได้ เพราะหากสิทธิเรียกร้องหมดอายุความแล้ว คำสั่งดังกล่าวจะยังชอบด้วยกฎหมายอยู่หรือไม่
คำตอบคือ คำสั่งอาจยังชอบด้วยกฎหมายก็ได้ เพราะประเด็นนี้ไม่ได้อยู่ที่ว่าอายุความมีหรือไม่มี แต่อยู่ที่ว่า ใครมีอำนาจวินิจฉัยเรื่องอายุความ
หลายคนเข้าใจว่า เมื่อมีการร้องเรียนต่อพนักงานตรวจแรงงาน พนักงานตรวจแรงงานสามารถวินิจฉัยข้อพิพาททุกเรื่องได้เหมือนศาล ไม่ว่าจะเป็นเรื่องอายุความ การหักกลบลบหนี้ หรือข้อต่อสู้ทางกฎหมายของนายจ้าง แต่ในความเป็นจริง กฎหมายไม่ได้ให้อำนาจไว้กว้างเช่นนั้น
หน้าที่ของพนักงานตรวจแรงงาน คือการสอบสวนข้อเท็จจริงว่ามีนายจ้างฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานหรือไม่ หากเห็นว่ามีการฝ่าฝืน ก็มีหน้าที่ออกคำสั่งให้นายจ้างปฏิบัติตามกฎหมาย ส่วนข้อพิพาทที่เกี่ยวกับอายุความนั้น คณะกรรมการกฤษฎีกา (คณะพิเศษ) เคยให้ความเห็นไว้อย่างชัดเจนว่า พนักงานตรวจแรงงานไม่มีอำนาจชี้ขาดว่าสิทธิเรียกร้องของลูกจ้างขาดอายุความแล้วหรือไม่
หลายคนอ่านมาถึงตรงนี้อาจรู้สึกแปลกใจว่า ถ้าอย่างนั้น ต่อให้หมดอายุความจริง พนักงานตรวจแรงงานก็ยังต้องสั่งให้นายจ้างจ่ายเงินอย่างนั้นหรือ?
คำตอบคือ ใช่
เหตุผลสำคัญคือ ในทางกฎหมาย การขาดอายุความไม่ได้ทำให้หนี้ระงับไป หนี้ยังคงมีอยู่ เพียงแต่กฎหมายให้สิทธิแก่ลูกหนี้ที่จะ ยกอายุความขึ้นเป็นข้อต่อสู้เพื่อปฏิเสธการชำระหนี้ เท่านั้น
นี่คือจุดที่หลายคนสับสน เพราะมักเข้าใจว่า “หมดอายุความ” เท่ากับ “หนี้หายไป” ทั้งที่ในความเป็นจริง สิ่งที่กฎหมายให้คือ สิทธิในการปฏิเสธการชำระหนี้ และสิทธินั้นจะเกิดผลก็ต่อเมื่อมีการยกขึ้นใช้ในกระบวนการที่กฎหมายกำหนด
ด้วยเหตุนี้ แม้นายจ้างจะยืนยันต่อพนักงานตรวจแรงงานว่าสิทธิเรียกร้องของลูกจ้างขาดอายุความแล้ว พนักงานตรวจแรงงานก็ไม่มีอำนาจวินิจฉัยประเด็นดังกล่าว และยังคงต้องออกคำสั่งตามอำนาจหน้าที่ของตน หากเห็นว่ามีการไม่ปฏิบัติตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน
หากนายจ้างไม่เห็นด้วยกับคำสั่งนั้น ช่องทางที่กฎหมายเปิดไว้คือ การฟ้องเพิกถอนคำสั่งต่อศาล และยกประเด็นเรื่องอายุความขึ้นเป็นข้อต่อสู้ในชั้นศาล ซึ่งเป็นผู้มีอำนาจวินิจฉัยประเด็นดังกล่าว
ช่วงหลายปีที่ผ่านมา ลูกจ้างมีความรู้เกี่ยวกับสิทธิของตนมากขึ้น การใช้สิทธิร้องเรียนต่อพนักงานตรวจแรงงานจึงมีมากขึ้นตามไปด้วย ซึ่งเป็นเรื่องที่ดี เพราะสิทธิที่กฎหมายรับรองย่อมควรได้รับการคุ้มครอง
แต่ในอีกด้านหนึ่ง นายจ้างจำนวนไม่น้อยกลับไม่รู้ว่า กฎหมายก็คุ้มครองสิทธิของนายจ้างเช่นเดียวกัน เพียงแต่สิทธิเหล่านั้นไม่ได้เกิดผลโดยอัตโนมัติ หากเจ้าของสิทธิไม่รู้ว่าจะต้องใช้เมื่อใด และใช้ผ่านช่องทางใด
เรื่องอายุความก็เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุด
อายุความมีผลบังคับใช้จริง
แต่ไม่ได้มีผลเพียงเพราะเราพูดว่า “คดีนี้ขาดอายุความแล้ว”
กฎหมายกำหนดให้สิทธินั้นต้องถูกนำไปใช้ ต่อผู้มีอำนาจวินิจฉัย และในกระบวนการที่กฎหมายกำหนด
สุดท้ายแล้ว สิ่งที่ทำให้นายจ้างเสียเปรียบหลายครั้ง ไม่ใช่เพราะกฎหมายไม่คุ้มครองนายจ้าง แต่เป็นเพราะ ไม่รู้ว่ากฎหมายให้สิทธิอะไร และควรใช้สิทธินั้นเมื่อใด
กฎหมายจึงไม่ได้ให้ความได้เปรียบกับคนที่รู้กฎหมายมากกว่า แต่ให้ความคุ้มครองกับคนที่ใช้สิทธิของตนได้…ถูกที่ และถูกเวลา
โดยทนายฝ้าย
คลินิกกฎหมายแรงงาน