การบริหารคนและองค์กรตำแหน่งให้อำนาจ แต่ความน่าเชื่อถือทำให้คนยอมเดินตาม

เคยสงสัยไหมว่า ทำไมบางคนไม่มีตำแหน่งใหญ่โต แต่เวลาพูดคนกลับฟัง ขณะที่บางคนมีคำว่า Manager หรือ Director อยู่หลังชื่อ แต่พอเดินออกจากห้องประชุม ทุกคนก็กลับไปทำเหมือนเดิม

ตอนที่ดิฉันเริ่มมีตำแหน่งบริหารใหม่ ๆ เคยคิดว่า การเป็นหัวหน้าหมายถึงเรามีหน้าที่ตัดสินใจ และเมื่อตัดสินใจแล้ว ลูกทีมก็ควรทำตาม ซึ่งในทางโครงสร้างองค์กรก็ไม่ผิด เพราะตำแหน่งมาพร้อมอำนาจบางอย่าง ทั้งการสั่งงาน อนุมัติ ประเมินผลงาน หรือกำหนดทิศทางของทีม

แต่ทำงานไปสักพักจะพบว่า “การที่คนทำตาม” กับ “การที่คนเชื่อและอยากทำตาม” เป็นคนละเรื่องกัน เรื่องนี้มีคำอธิบายมานานแล้ว ในปี 1959 John R. P. French และ Bertram Raven เสนอแนวคิดเรื่อง Bases of Social Power อธิบายฐานของอำนาจหลายรูปแบบ หนึ่งในนั้นคือ Legitimate Power หรืออำนาจที่เกิดจากตำแหน่ง แต่ขณะเดียวกันยังมี Expert Power ที่เกิดจากความรู้ความสามารถ และ Referent Power ที่เกิดจากการที่คนยอมรับหรืออยากเดินตามเรา

พูดให้เป็นภาษาคนทำงานก็คือ บริษัทแต่งตั้งให้เราเป็นหัวหน้าได้ แต่บริษัทแต่งตั้งให้ลูกทีม “ศรัทธาเรา” ไม่ได้

หัวหน้าบางคนจึงมีอำนาจมาก แต่มีอิทธิพลต่อใจคนน้อย เวลาสั่ง ทุกคนทำ เพราะไม่ทำไม่ได้ แต่ไม่มีใครอยากคิดเกินกว่าที่สั่ง ไม่มีใครอยากเสนออะไรเพิ่ม และที่น่ากลัวกว่านั้นคือ ไม่มีใครอยากพูดความจริงที่หัวหน้าไม่อยากฟัง

ดิฉันจึงค่อยๆ เรียนรู้ว่า ยิ่งตำแหน่งสูงขึ้น ยิ่งต้องระวังการหยิบตำแหน่งมาใช้ในเรื่องที่เหตุผลยังทำงานได้ เพราะประโยคว่า “พี่เป็นหัวหน้า” อาจทำให้บทสนทนาจบเร็ว แต่ไม่ได้แปลว่าเราชนะใจใคร

บางครั้งการอธิบายว่าเรากำลังทำอะไร ทำไมต้องทำ รับฟังว่าอีกฝ่ายเห็นอะไรที่เราไม่เห็น และยอมรับเมื่อความคิดของลูกทีมดีกว่าเรา ใช้เวลามากกว่าการออกคำสั่งแน่นอน แต่สิ่งที่ได้กลับมาไม่ใช่แค่งานหนึ่งชิ้น เรากำลังสร้างความน่าเชื่อถือทีละน้อยตำแหน่งจึงเป็นเพียงอำนาจที่องค์กร “ให้ยืม” มาใช้ในช่วงเวลาหนึ่ง วันหนึ่งเราเปลี่ยนตำแหน่ง ย้ายบริษัท หรือไม่มีชื่อตำแหน่งนั้นอยู่ข้างหลังแล้ว อำนาจส่วนนี้ก็หายไป

แต่ถ้าวันนั้นเรายังพูดแล้วมีคนฟัง ยังขอความร่วมมือแล้วมีคนอยากช่วย และยังมีคนเชื่อในสิ่งที่เราพูด นั่นอาจเป็นเครื่องพิสูจน์ที่ดีกว่าว่า ที่ผ่านมาเราไม่ได้มีเพียง “ตำแหน่งผู้นำ”

แต่เราเคยเป็นผู้นำของใครจริง ๆ