ตอนเป็นลูกน้อง เราทุกคนเคยพูดประโยคนี้ “ถ้าวันหนึ่งฉันเป็นหัวหน้า ฉันจะไม่มีวันทำแบบนี้” แต่เรื่องตลกคือ หลายปีต่อมา เราอาจกำลังทำสิ่งเดียวกันกับที่เคยบ่น โดยไม่รู้ตัว
ดิฉันเองก็เคยเป็นลูกน้องที่มองหัวหน้าแล้วมีคำถามเต็มไปหมด ทำไมไม่ฟัง ทำไมต้องใช้อารมณ์ ทำไมเรื่องแค่นี้ต้องสั่ง ทำไมลูกน้องพูดอะไรไม่ได้ และแน่นอน ในใจก็เคยคิดว่า ถ้าวันหนึ่งเป็นหัวหน้า เราจะไม่เป็นแบบนั้นแน่นอน จนวันที่ได้เป็นหัวหน้าจริง ๆ จึงพบว่า การวิจารณ์คนที่มีอำนาจ ง่ายกว่าการเป็นคนที่มีอำนาจเสียเองมาก เพราะตอนเป็นลูกน้อง เราเห็นเฉพาะสิ่งที่หัวหน้าทำกับเรา แต่เมื่อขึ้นมาอยู่ในตำแหน่งนั้น เราเริ่มเห็นแรงกดดันอีกด้าน เป้าหมายจากผู้บริหาร ปัญหาจากลูกค้า ความขัดแย้งในทีม งานที่ต้องรับผิดชอบ และการตัดสินใจบางอย่างที่ไม่ว่าจะเลือกทางไหน ก็มีคนไม่พอใจอยู่ดี
ตรงนี้เองที่คำว่า “ถ้าเป็นฉัน ฉันจะไม่ทำแบบนั้น” เริ่มถูกทดสอบ
มีงานศึกษาด้านอำนาจของ Dacher Keltner และคณะ ที่อธิบายว่า เมื่อคนมีอำนาจมากขึ้น อำนาจสามารถส่งผลต่อวิธีคิด อารมณ์ และพฤติกรรมของคนได้ คนที่อยู่ในตำแหน่งสูงจึงต้องระวังว่า สิ่งที่เคยมองเห็นชัดตอนเป็นลูกน้อง อาจค่อย ๆ มองไม่เห็นเมื่อเราเป็นคนที่นั่งอยู่หัวโต๊ะเสียเอง
สิ่งหนึ่งที่ดิฉันคิดว่าน่ากลัวสำหรับคนเป็นหัวหน้า ไม่ใช่วันที่ลูกทีมกล้าเถียง แต่คือวันที่ไม่มีใครเถียงเราอีกแล้ว
ประชุมอะไรก็ “ได้ค่ะพี่” เสนออะไรก็ “เห็นด้วยครับ” ถามว่ามีปัญหาไหม ทุกคนบอก “ไม่มีค่ะ”
ฟังดูเหมือนบริหารทีมได้ดี แต่ก็อาจเป็นไปได้อีกอย่างว่า ทุกคนเรียนรู้แล้วว่า พูดไปก็ไม่มีประโยชน์
ยิ่งตำแหน่งสูงขึ้น เรายิ่งต้องสร้างคนที่กล้าพูดสิ่งที่เราไม่อยากฟัง เพราะข่าวดีเดินมาหาหัวหน้าเองอยู่แล้ว ข่าวร้ายต่างหากที่มักหยุดอยู่ระหว่างทาง
ดิฉันจึงคิดว่า วิธีหนึ่งที่จะรู้ว่าเราใช้อำนาจอย่างไร ไม่ใช่ดูว่าลูกทีมทำตามเรามากแค่ไหน แต่ลองดูว่า เวลาที่เขาไม่เห็นด้วยกับเรา เขากล้าพูดหรือเปล่า
การเป็นหัวหน้าไม่ได้หมายความว่าเราต้องยอมทุกความคิดเห็น และสุดท้ายบางเรื่องเราก็ยังต้องเป็นคนตัดสินใจ แต่ก่อนจะตัดสินใจ เราควรแน่ใจเสียก่อนว่า ความเงียบรอบโต๊ะประชุมนั้นเกิดจากทุกคนเห็นด้วยจริง ๆ ไม่ใช่เพราะไม่มีใครอยากเสี่ยงพูดกับเราอีกแล้ว เพราะอำนาจไม่ได้วัดเพียงว่า วันนี้เราสั่งใครได้บ้าง แต่วัดด้วยว่า ในวันที่เรามีอำนาจ คนรอบตัวเรายังกล้าพูดความจริงกับเราอยู่หรือไม่