เวลาพูดถึงคำว่า “อำนาจ” ในที่ทำงาน หลายคนอาจรู้สึกว่าเป็นคำที่ฟังดูไม่ค่อยดีนัก แต่จริง ๆ แล้วอำนาจไม่ใช่เรื่องผิดค่ะ คนที่เป็นหัวหน้าก็จำเป็นต้องมีอำนาจตามตำแหน่งอยู่แล้ว ไม่อย่างนั้นคงบริหารงานกันลำบาก หัวหน้าต้องสั่งงาน ต้องตัดสินใจ ต้องประเมินผลงาน และบางครั้งก็ต้องตัดสินใจในเรื่องที่ลูกทีมอาจไม่ได้ชอบด้วยซ้ำ
ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่หัวหน้ามีอำนาจ แต่อยู่ที่ เราใช้อะไรทำให้คนยอมรับเรา นอกจากอำนาจที่ตำแหน่งให้มา
เพราะเวลาที่เรายังเป็นหัวหน้า การทำให้คนฟังเราไม่ใช่เรื่องยากค่ะ เราเรียกประชุม ทุกคนก็มา เรามอบหมายงาน ทุกคนก็ต้องทำ เราพูดอยู่หน้าห้อง คนส่วนใหญ่ก็เงียบฟัง แม้กระทั่งเวลาถามว่า “มีใครเห็นต่างไหม” บางห้องยังเงียบเสียจนเราอาจเผลอคิดไปว่า ทุกคนเห็นด้วยกับเราหมด
แต่ความเงียบไม่ได้แปลว่าคนยอมรับเราเสมอไป เช่นเดียวกับการทำตาม ก็ไม่ได้แปลว่าเขาเชื่อในสิ่งที่เราพูดทุกครั้ง
บางครั้งเขาฟังเพราะเราเป็นหัวหน้า บางครั้งเขาทำเพราะเป็นหน้าที่ และบางครั้งที่เขาไม่เถียง ไม่ใช่เพราะเราอธิบายจนเขาเห็นด้วย แต่อาจเป็นเพราะเขารู้ว่าเถียงไปก็ไม่มีประโยชน์
เรื่องพวกนี้แยกออกจากกันยากมากในวันที่เรายังมีตำแหน่งอยู่ เพราะทั้ง “อำนาจ” และ “ความน่าเชื่อถือ” ต่างก็ทำให้คนทำตามเราได้เหมือนกัน
ดิฉันเลยคิดว่ามีคำถามหนึ่งที่น่าสนใจมากสำหรับคนเป็นหัวหน้า
ถ้าวันหนึ่งเอาชื่อตำแหน่งของเราออกไป คนตรงหน้ายังอยากฟังสิ่งที่เราพูดอยู่หรือเปล่า
ถ้าคำตอบคือยังอยากฟัง นั่นอาจเป็นเพราะตลอดเวลาที่ผ่านมา เราไม่ได้ใช้แค่ตำแหน่งในการนำเขา แต่เราได้สะสมบางอย่างเอาไว้ด้วย
อาจเป็นการตัดสินใจที่มีเหตุผล การรักษาคำพูด การยอมรับเมื่อทำผิด การไม่โยนความผิดให้ลูกทีมเวลางานมีปัญหา การให้เครดิตคนอื่นในวันที่งานสำเร็จ หรือแม้แต่เรื่องเล็ก ๆ อย่างการปฏิบัติกับคนในทีมด้วยมาตรฐานเดียวกับที่เราเรียกร้องจากเขา
สิ่งเหล่านี้ไม่มีข้อไหนเขียนอยู่หลังนามบัตรว่าเป็น “อำนาจของหัวหน้า” แต่กลับเป็นสิ่งที่ค่อย ๆ ทำให้คำพูดของเรามีน้ำหนักขึ้นทีละน้อย
ความน่าเชื่อถือจึงเป็นเรื่องแปลกค่ะ เพราะมันสั่งให้เกิดไม่ได้
เราอาจสั่งให้ลูกทีมเข้าประชุมได้ แต่สั่งให้เขาเชื่อใจเราไม่ได้ เราอาจกำหนดให้เขาปฏิบัติตามคำสั่งได้ แต่กำหนดให้เขานับถือเราไม่ได้ และเราอาจมีอำนาจพอที่จะทำให้คนไม่กล้าพูดต่อหน้า แต่ไม่มีตำแหน่งไหนมีอำนาจมากพอที่จะควบคุมสิ่งที่เขาคิดกับเราเมื่อเดินออกจากห้องไปแล้ว
เพราะฉะนั้น ดิฉันไม่ได้คิดว่าหัวหน้าที่ดีต้องพยายามทำตัวเหมือนไม่มีอำนาจ ตรงกันข้าม บางสถานการณ์หัวหน้าต้องกล้าตัดสินใจและใช้อำนาจให้เป็น เพียงแต่อย่าใช้มันจนกลายเป็นเครื่องมือเดียวที่ทำให้คนยอมเดินตาม
เพราะวันที่ยังมีตำแหน่ง เราอาจแยกไม่ออกหรอกค่ะว่า คนที่กำลังฟังเราอยู่นั้น ฟังเพราะเชื่อในตัวเรา หรือฟังเพราะจำเป็นต้องฟัง
แต่วันหนึ่งที่ไม่มีชื่อตำแหน่งอยู่ข้างหน้าอีกแล้ว เราจะรู้เอง
อำนาจทำให้คนต้องฟังเราในวันที่เรายังมีตำแหน่ง
แต่ความน่าเชื่อถือทำให้คนยังอยากฟังเรา แม้วันหนึ่งเราไม่มีอะไรให้เขากลัวแล้ว
ยิ่งพร อินทร์ศรีชื่น
ทนายความ | วิทยากรด้านการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และภาวะผู้นำ