เก่งจนคนยอมรับ กับเก่งจนคนอยากทำงานด้วย ไม่เหมือนกัน
ช่วงนี้ดิฉันได้อ่านเรื่อง Likeability หรือถ้าจะแปลเป็นภาษาง่าย ๆ ก็คงประมาณว่า “ความน่ารัก” หรือ “ความน่าคบหา” ในการทำงานอยู่หลายครั้ง และมีข้อสังเกตหนึ่งที่น่าสนใจว่า ในโลกการทำงาน คนที่มีความสามารถมากที่สุดอาจไม่ได้เป็นคนที่ได้รับโอกาสมากที่สุดเสมอไป เพราะนอกจาก Competence หรือความสามารถแล้ว ยังมีอีกสิ่งหนึ่งที่มีผลต่อการที่คนจะเลือกเรา เชื่อใจเรา อยากร่วมงานกับเรา หรือแม้กระทั่งนึกถึงเราเมื่อมีโอกาสบางอย่างเข้ามา นั่นคือ คนรู้สึกอย่างไรเมื่ออยู่กับเรา
ตอนแรกดิฉันก็สะดุดกับคำว่า “ความน่ารัก” เหมือนกัน เพราะถ้าเอามาใช้กับโลกการทำงาน มันฟังเหมือนกำลังบอกว่าเราต้องทำตัวให้คนชอบ ต้องยิ้มเก่ง พูดเพราะ เข้าสังคมเก่ง หรือเป็นคนอัธยาศัยดี แต่พอคิดต่อ ดิฉันว่า Likeability ที่มีคุณค่าในโลกการทำงานไม่ใช่การทำให้คนชอบเรา แต่เป็นการทำให้คนรู้สึกว่า “ทำงานกับคนนี้แล้วดี” สองอย่างนี้ต่างกันมาก
คนหนึ่งอาจไม่ใช่คนพูดเก่ง ไม่ได้เป็นคนสร้างเสียงหัวเราะในห้องประชุม และอาจไม่ได้สนิทกับใครเป็นพิเศษ แต่เวลาทำงานด้วยแล้วสบายใจ เพราะพูดอะไรไว้ก็ทำอย่างนั้น รับฟังคนอื่น ให้เครดิตคน ไม่ทำให้ใครรู้สึกเล็กลงเวลาตัวเองรู้มากกว่า และเมื่อเกิดปัญหาก็ไม่รีบหาคนผิดก่อนหาทางออก คนแบบนี้อาจไม่ได้ “น่ารัก” ในความหมายที่เราคุ้นเคย แต่มี Likeability สูงมากในความหมายของการทำงาน
สิ่งที่ดิฉันคิดว่าน่าสนใจคือ ความสามารถทำให้คนรู้ว่า “คุณทำอะไรได้” แต่ Likeability ทำให้คนตัดสินใจว่า “เขาอยากทำสิ่งนั้นร่วมกับคุณหรือเปล่า” ยิ่งเมื่อทำงานไปนานขึ้น เราจะพบว่าหลายโอกาสไม่ได้มาในรูปของประกาศรับสมัครงาน แต่มาจากประโยคง่าย ๆ อย่าง “ลองชวนคนนี้มาทำด้วยไหม” “เรื่องนี้ให้เขาดูดีไหม” หรือ “ถ้ามีโปรเจกต์หน้า อยากได้คนนี้มาอยู่ในทีม” และก่อนที่ชื่อใครสักคนจะถูกพูดออกมา คนพูดอาจไม่ได้กำลังเปิด Resume ของคนนั้นอยู่ด้วยซ้ำ สิ่งที่เขากำลังเปิดคือ ความทรงจำจากประสบการณ์ที่เคยทำงานด้วยกัน
ตรงนี้เองที่ Likeability เริ่มกลายเป็นสิ่งที่คล้าย ทุนทางสังคม ไม่ใช่เส้นสาย และไม่ใช่การประจบ แต่เป็นเครดิตเล็ก ๆ ที่เราสะสมไว้ในความรู้สึกของคนจากการทำงานร่วมกันครั้งแล้วครั้งเล่า
แน่นอนว่า Likeability ไม่สามารถแทน Competence ได้ คนที่น่ารักมากแต่ทำงานไม่ได้ สุดท้ายก็สร้างภาระให้คนอื่น และในทางกลับกัน คนที่เก่งมากก็ไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนตัวเองให้กลายเป็นคนเอาอกเอาใจทุกคนเพื่อให้มีโอกาสในชีวิต สิ่งที่น่าคิดกว่าคือ ถ้าเราเก่งอยู่แล้ว เรากำลังทำให้ความเก่งนั้นเข้าถึงง่ายหรือยากสำหรับคนรอบตัว เราเก่งแล้วคนกล้าถามไหม เราเก่งแล้วคนกล้าเห็นต่างไหม เราเก่งแล้วคนอื่นยังมีพื้นที่แสดงความสามารถของเขาหรือเปล่า และเมื่อเราเดินออกจากห้องไป คนจำได้เพียงว่าเราเก่ง หรือจำได้ด้วยว่าเขารู้สึกอย่างไรตอนทำงานกับเรา
นี่จึงเป็นเหตุผลที่ดิฉันไม่ค่อยอยากแปล Likeability ว่า “ทำอย่างไรให้คนชอบเรา” เพราะถ้าเป้าหมายคือการให้ทุกคนชอบ วันหนึ่งเราอาจเริ่มไม่กล้าปฏิเสธ ไม่กล้าพูดเรื่องยาก ไม่กล้า Feedback และค่อย ๆ กลายเป็นคนที่รักษาความพอใจของคนอื่นเก่งกว่ารักษามาตรฐานของตัวเอง คนที่น่าทำงานด้วย ไม่จำเป็นต้องเป็นคนที่ตามใจเราที่สุด บางครั้งเขาคือคนที่กล้าบอกว่าไม่เห็นด้วย แต่บอกโดยไม่ทำให้เรารู้สึกด้อย กล้าปฏิเสธแต่ไม่โยนภาระทิ้งไว้ให้คนอื่น และกล้าพูดความจริงโดยไม่ใช้คำว่า “พูดตรง” เป็นใบอนุญาตให้ทำร้ายใคร
สุดท้ายแล้ว ความน่ารักในโลกการทำงานอาจไม่ใช่เรื่องว่าเรามีคนชอบกี่คน แต่มันคือสิ่งเล็ก ๆ ที่ทำให้เมื่อวันหนึ่งมีใครพูดขึ้นมาว่า “งานนี้ต้องการคนเก่งนะ” แล้วมีใครอีกคนตอบต่อว่า “ถ้าอย่างนั้น ลองชวนเขามาไหม…ทำงานด้วยแล้วดี”
สำหรับดิฉัน ประโยคหลังอาจเป็นคำชมที่มีค่ากว่าคำว่า “เก่ง” เสียอีก
อ.ยิ่งพร อินทร์ศรีชื่น
ทนายความและวิทยากรด้านกฎหมายแรงงานและการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์