ตลอดชีวิตการทำงาน ดิฉันผ่านหัวหน้ามาหลายแบบ มีทั้งหัวหน้าที่เก่งจนอยากเก่งให้ได้อย่างเขา หัวหน้าที่ใจดีจนทุกวันนี้ยังนึกถึง หัวหน้าที่แม้จะดุ แต่เรารู้ว่าเขาอยากให้งานดี และแน่นอน มีหัวหน้าบางคนที่ทำให้เรานั่งคิดเงียบ ๆ ว่า
“อันนี้หัวหน้า…หรือหัวอะไร” ส่วนนี้ดิฉันขอละไว้ในฐานที่เข้าใจ
สมัยเป็นลูกน้อง เวลาเจอหัวหน้าที่ไม่ถูกใจ เรามักคิดว่า คนนี้ลำเอียง คนนี้พูดไม่รู้เรื่อง หรือเก่งงานแต่บริหารคนไม่เป็น แต่พอวันหนึ่งตัวเองกลายมาเป็นหัวหน้า ดิฉันกลับพบว่า หัวหน้าที่เราเคยไม่ชอบก็ให้อะไรกับเราไม่น้อย อย่างน้อยเขาทำให้รู้ว่า ถ้าวันหนึ่งมีคนมาทำงานกับเรา เราไม่อยากทำให้เขารู้สึกแบบที่เราเคยรู้สึก
เพราะลูกน้องจำเรื่องพวกนี้ได้ดีอย่างไม่น่าเชื่อ จำได้ว่าใครเคยตำหนิต่อหน้าคนอื่น ใครรับปากแล้วไม่ทำ หรือเวลางานสำเร็จหัวหน้ารับคำชม แต่พอมีปัญหากลับถามทันทีว่า “ใครเป็นคนทำ”
เมื่อมาศึกษาเรื่องการบริหารคน ดิฉันพบว่าเรื่องนี้อธิบายได้ด้วย Social Learning Theory ของ Albert Bandura ซึ่งเสนอว่า มนุษย์สามารถเรียนรู้พฤติกรรมจากการสังเกตผู้อื่นและผลที่เกิดจากพฤติกรรมนั้น
ถ้าเอามาวางในออฟฟิศ หัวหน้าจึงกำลัง “สอน” ลูกทีมอยู่ทุกวันโดยไม่ต้องเปิด PowerPoint สักหน้า
หัวหน้าทำผิดแล้วกล้าพูดว่า “เรื่องนี้ผมตัดสินใจเอง ผมรับผิดชอบ” ทีมก็เรียนรู้ว่าการยอมรับผิดไม่ได้น่ากลัว หัวหน้ารับฟังความเห็นต่าง ทีมก็เรียนรู้ว่าที่นี่พูดความจริงได้ แต่ถ้าเกิดปัญหาเมื่อไร สิ่งแรกที่หัวหน้าทำคือหาคนผิด ทีมก็จะเรียนรู้เหมือนกันว่า ก่อนคิดแก้ปัญหา ต้องคิดหาทางป้องกันตัวเองก่อน
พอได้เป็นหัวหน้าเอง ดิฉันจึงเข้าใจอีกเรื่องว่า การวิจารณ์หัวหน้าตอนเป็นลูกน้องง่ายกว่าการเป็นหัวหน้าจริงมาก เพราะวันที่งานเร่ง ลูกทีมทำผิด ผู้บริหารตาม และลูกค้ากดดันพร้อมกัน เราอาจได้ยินน้ำเสียงของหัวหน้าคนที่เคยไม่ชอบออกมาจากปากตัวเอง
ทุกวันนี้เวลาต้องตัดสินใจเรื่องคน ดิฉันจึงย้อนกลับไปถามตัวเองเสมอว่า ถ้าเราเป็นคนที่ยืนอยู่อีกฝั่ง เราอยากให้หัวหน้าจัดการเรื่องนี้กับเราอย่างไร
หัวหน้าไม่จำเป็นต้องตามใจลูกทีม บางครั้งต้องตำหนิ ปฏิเสธ หรือตัดสินใจในเรื่องที่เขาไม่ชอบ แต่เราเลือกได้ว่าจะทำสิ่งเหล่านั้นอย่างไร
หัวหน้าทุกคนที่เราเคยเจอทิ้งอะไรบางอย่างไว้ บางคนทิ้งแบบอย่างให้เดินตาม บางคนทิ้งบทเรียนให้จดจำ และบางคนทำให้เราจำขึ้นใจว่า
ถ้าวันหนึ่งมีคนเรียกเราว่า “หัวหน้า” อย่างน้อยก็อย่าทำให้เขาต้องสงสัยต่อว่า…หัวอะไร
อ้างอิง: Bandura, A. (1977). Social Learning Theory. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.